Psikoterapi atlası
Kuramcılar, fikirler, ekoller
Freud’un divanından Rogers’ın koltuğuna, Beck’in çalışma masasından aile terapisine: Psikoterapi tarihinin öncülerini ve temsil ettikleri yaklaşımları tanıyın.
Psikoterapi, yüz yılı aşkın bir sürede birbirini etkileyen, kimi zaman birbirine karşı çıkan fikirlerle gelişti. Bu atlasta 13 öncü ismi, yaşam öykülerini ve temsil ettikleri yaklaşımları sade bir dille bulacaksınız.
Bir kuramın arkasındaki yaşam
Her kuram bir yaşamın içinden doğar. Freud’un kuramında kendi rüyaları üzerine yürüttüğü öz-çözümlemenin, Rogers’ın yaklaşımında katı kurallarla geçen çocukluğunun, Hayes’in kabul vurgusunda yaşadığı panik ataklarının izleri vardır. Kuramcıların yaşam öykülerini tanımak, neden belirli sorulara odaklandıklarını ve insanı neden o biçimde anladıklarını görmeyi kolaylaştırır.
Yine de bir kuramın değeri, kurucusunun yaşam öyküsüne değil, araştırmalarla ve klinik deneyimle ne ölçüde sınandığına bağlıdır. Bu yüzden her kuramcının sayfasında kısa yaşam öyküsünün ve yaşamın kurama yansımalarının yanında, kuramın temel kavramlarını, terapi sürecini, tekniklerini ve bugün bilimsel olarak nasıl değerlendirildiğini de bulacaksınız.
Bir asırlık bir fikir haritası
Çizgiler kuramcıların yaşam sürelerini gösterir. Renkler ait oldukları geleneği belirtir; bir isme dokunarak o kuramcının sayfasını açabilirsiniz.
- Sigmund Freud1856–1939
- Carl Gustav Jung1875–1961
- Fritz Perls1893–1970
- Carl Rogers1902–1987
- Albert Ellis1913–2007
- Heinz Kohut1913–1981
- Murray Bowen1913–1990
- Virginia Satir1916–1988
- Aaron T. Beck1921–2021
- Irvin D. Yalom1931 doğumlu
- Marsha M. Linehan1943 doğumlu
- Francine Shapiro1948–2019
- Steven C. Hayes1948 doğumlu
Kuramcılar ve yaklaşımlar
13 kuramcı gösteriliyor.
Psikanaliz
Bugünü, geçmişin ve bilinçdışı çatışmaların izleriyle birlikte okumak.
- Bilinçdışı
- Savunma düzenekleri
- Aktarım
Analitik psikoloji
Semboller, içsel karşıtlıklar ve yaşamın anlamı üzerinden keşfe çıkmak.
- Arketip
- Bireyleşme
- Sembol
Gestalt terapi
Şimdi ve burada ne yaşandığını fark etmek; deneyimle temas kurmak.
- Farkındalık
- Şimdi ve burada
- Temas
Birey merkezli terapi
Anlaşılmanın, koşulsuz kabulün ve sahici ilişkinin gücünü önemsemek.
- Empati
- Koşulsuz olumlu kabul
- İçtenlik
Akılcı duygusal davranışçı terapi (REBT)
Katı zorunlulukları ve yıpratıcı inançları cesurca sorgulamak.
- ABC modeli
- Katı talepler
- İnançların sorgulanması
Kendilik psikolojisi
Anlaşılma, aynalanma ve kendilik bütünlüğü ihtiyacını derinlemesine düşünmek.
- Aynalanma
- Kendilik nesnesi
- Empatik anlama
Bowen aile sistemleri kuramı
Tek kişiyi değil, ilişkilerde tekrarlayan duygusal düzeni görmek.
- Benliğin farklılaşması
- Üçgenleşme
- Kuşaklararası aktarım
Yaşantısal aile terapisi
İlişkilerde söylenenin altındaki ihtiyaca ve iletişim biçimine kulak vermek.
- Uyumlu iletişim
- Aile heykeli
- Özdeğer
Bilişsel davranışçı terapi (BDT)
Düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağlantıları birlikte ve sistemli biçimde incelemek.
- Otomatik düşünce
- Bilişsel model
- Davranış deneyi
Varoluşçu psikoterapi
Özgürlük, yalnızlık, ölüm ve anlamla ilgili temel sorulara yaklaşmak.
- Anlam
- Varoluşsal kaygı
- Özgürlük ve sorumluluk
Diyalektik davranış terapisi (DBT)
Kabul ile değişimi bir arada tutmak; somut beceriler geliştirmek.
- Kabul ve değişim
- Sıkıntıya dayanma
- Kişilerarası etkililik
EMDR
Güvenliği, aşamalı çalışmayı ve rahatsız edici anıların işlenmesini önemsemek.
- Travmatik anı
- Sekiz aşamalı protokol
- İki yönlü uyarım
Kabul ve kararlılık terapisi (ACT)
Zor düşüncelerle mücadele etmek yerine değerlerin yönünde hareket etmek.
- Psikolojik esneklik
- Bilişsel ayrışma
- Değerler
Bu aramayla eşleşen bir kuramcı bulunamadı. Aramayı kısaltmayı ya da süzgeci “Tümü” olarak değiştirmeyi deneyin.
Hangi kuramcının sorusu sizi düşündürüyor?
On iki kısa soruda size ilginç gelen ifadeleri seçin; sonunda seçimlerinizin en çok yaklaştığı kuramcının sayfası açılır. Bu bir kişilik testi ya da terapi seçme aracı değildir; psikoterapi tarihine meraklı bir giriş yapmanın kısa bir yoludur.
Yaklaşık 4 dakika sürer. Yanıtlarınız kaydedilmez.
Bir ekol, tek bir isimden ibaret değildir
Psikoterapi yaklaşımları ekipler, öğrenciler, araştırmacılar ve klinisyenlerle birlikte gelişir. Burada her yaklaşıma giriş için bir öncü isim seçildi; Gestalt ve aile terapisi gibi alanların çok sayıda kurucusu ve alt geleneği vardır. Yaklaşımların kanıt düzeyi, ele alınan soruna ve uygulama biçimine göre değişir. Günümüzde pek çok klinisyen tek bir ekole bağlı kalmak yerine farklı yaklaşımlardan yararlanarak danışanın ihtiyacına göre çalışır.
Kuramcı sayfalarındaki metinler; Kress, Seligman ve Reichenberg’in Theories of Counseling and Psychotherapy (2020), Amerikan Psikoloji Derneği’nin APA Handbook of Psychotherapy (2024) ve Shapiro’nun EMDR kitabı (2018) başta olmak üzere akademik kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır. Her sayfada kaynaklar ve fotoğrafların künyeleri ayrıca yer alır.
Kullanım ve gizlilik
Bu sayfa psikoterapi tarihini tanıtmak için hazırlanmış eğitsel bir içeriktir. Keşfin sonucu kişilik, ruh sağlığı ya da hangi terapinin size uygun olduğu hakkında bir değerlendirme değildir; uygun yaklaşım, klinik değerlendirme ve terapistin yetkinliğiyle birlikte belirlenir.
Keşifteki yanıtlarınız kaydedilmez ve hiçbir yere gönderilmez; keşif bittiğinde yalnızca seçimlerinize en yakın kuramcının sayfası açılır. Sitenin genel uygulamaları için Aydınlatma Metni’ni inceleyebilirsiniz. Kendi deneyiminiz üzerine düşünmek isterseniz Farkındalık rehberlerine, kişilik kuramlarını merak ediyorsanız Kişilik kuramları atlasına da göz atabilirsiniz. Yakın ilişkilerin ve erken yaşantıların izini sürmek isterseniz Bağlanma atlası ile Şema terapi atlasını da okuyabilirsiniz.