Irvin D. Yalom

İnsancıl ve yaşantısal

Kısa yaşam öyküsü

Irvin David Yalom 1931’de Washington’da, Rusya’dan göç etmiş Yahudi bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Ailesi yoksul ve tehlikeli bir mahallede bakkal işletiyor, dükkânın üstündeki küçük bir dairede yaşıyordu. Kress ve arkadaşlarının aktardığına göre bu ortamdan kaçış yolu mahalledeki kütüphane oldu; okumaya ve edebiyata duyduğu tutku burada başladı. Boston Üniversitesi’nde tıp okudu, Johns Hopkins’te psikiyatri ihtisası yaptı ve askerlik görevinin ardından 1960’larda Stanford Üniversitesi’ne katıldı; uzun yıllar orada psikiyatri profesörü olarak çalıştı. Edebiyat ve kadın çalışmaları akademisyeni Marilyn Yalom’la, onun 2019’daki ölümüne kadar evli kaldı. Kuramsal kitaplarının yanı sıra psikoterapiyi anlatan öykü ve romanlarıyla da tanınır.

Kuram nasıl doğdu?

Varoluşçu psikoterapi; Kierkegaard, Nietzsche, Heidegger ve Sartre gibi filozofların insan varoluşuna ilişkin sorularından ve Ludwig Binswanger, Viktor Frankl ve Rollo May gibi klinisyenlerin çalışmalarından doğdu. Yalom’un 1980’de yayımladığı Varoluşçu Psikoterapi, bu dağınık geleneği klinikte kullanılabilir bir çerçeveye dönüştürdü ve yaklaşımın özellikle ABD’de tanınmasını sağladı. Yalom ayrıca grup terapisi alanının en temel kitaplarından birini yazdı; grup terapisinin iyileştirici etkenlerine ilişkin sınıflandırması bugün de yaygın olarak kullanılır. 1989’da yayımlanan Aşkın Celladı ile terapi odasını geniş bir okur kitlesine açtı.

İnsana bakışı

Yalom’a göre insanın en derin kaygıları dört “nihai kaygıya” dayanır: ölümün kaçınılmazlığı, özgürlük ve onun getirdiği sorumluluk, ne kadar yakın olursak olalım aşılamayan varoluşsal yalnızlık ve kendiliğinden bir anlamı olmayan dünyada anlam bulma ihtiyacı. Freud’un dürtüler arasındaki çatışmasının yerine, insanın varoluşun bu verili koşullarıyla karşılaşmasından doğan çatışmayı koyar. Pek çok belirti, bu kaygılardan korunmak için geliştirilmiş yollar olarak görülebilir. Bu kaygılarla cesaretle yüzleşmek daha sahici ve dolu bir yaşamın kapısını açar.

Temel kavramlar

Nihai kaygılar

Ölüm, özgürlük, varoluşsal yalnızlık ve anlamsızlık; her insanın yaşamında karşılaştığı temel koşullar.

Varoluşsal kaygı

Bu koşullarla yüzleşmenin doğal sonucu olan, ortadan kaldırılması değil anlaşılması gereken kaygı.

Sorumluluk

Kişinin kendi yaşamının ve seçimlerinin yazarı olduğunu kabul etmesi.

Sahicilik

Başkalarının beklentileri yerine kendi değerleri ve seçimleriyle yaşamak.

Burada ve şimdi

Terapist ile danışan arasındaki ilişkide o anda yaşananların terapinin malzemesi olarak kullanılması.

Terapi süreci

Terapi odasında

Varoluşçu bir terapide belirli bir teknik sırası yoktur; seanslar danışanın yaşamındaki seçimler, kayıplar, ilişkiler ve anlam soruları etrafında şekillenir. Terapist özellikle terapi ilişkisinde o anda olup bitenle ilgilenir: “Bugün bana karşı biraz mesafeli olduğunuzu hissediyorum; bu dışarıdaki ilişkilerinizde de olan bir şey mi?” Ölüm, yaşlanma ya da bir karar karşısındaki kaygı gibi konular kaçınılmadan ama acele de edilmeden konuşulur. Yalom, her danışan için yeni bir terapi icat etmek gerektiğini söyler.

Başlıca teknikler

İlişkiyi kullanma

Terapi odasındaki ilişkiyi, danışanın ilişki kurma biçimini anlamak için birincil kaynak olarak kullanmak.

Terapistin şeffaflığı

Danışana yararlı olacağı durumlarda terapistin kendi duygu ve tepkilerini ölçülü biçimde paylaşması.

Sorumluluğu fark ettirme

Danışanın “başıma geldi” dediği şeylerde kendi payını ve seçimlerini görmesine yardım etmek.

Kaygılarla yüzleşmeyi destekleme

Ölüm, kayıp ve anlam gibi konuları güvenli bir ilişki içinde açıkça ele almak.

Grup terapisi

Grup içi ilişkileri; umut aşılama, ortak yaşantıları fark etme ve kişilerarası öğrenme gibi iyileştirici etkenleri harekete geçirmek için kullanmak.

Bu soru, yaklaşımı anlaşılır kılmak için yazılmıştır; Irvin D. Yalom tarafından söylenmiş bir söz değildir.

Hangi alanlarda kullanılıyor?

Varoluşçu yaklaşım yas, ölümcül hastalık, yaşlılık, yaşam geçişleri, anlam kaybı ve önemli kararlarla karşı karşıya olan kişilerle çalışırken öne çıkar. Yalom’un grup terapisi modeli ise psikiyatri servislerinden destek gruplarına kadar çok farklı ortamlarda uygulanmaktadır.

Günümüzde nasıl değerlendiriliyor?

APA Psikoterapi El Kitabı’nda (2024) Schneider ve Hoffman, varoluşçu-insancıl terapilere ilişkin araştırmaların son on yılda arttığını ve özellikle yaşam kalitesi ve yaşamın anlamı gibi sonuçlarda etkililiği destekleyen bulgular bulunduğunu aktarır. Bununla birlikte yaklaşım tekniklerden çok bir tutum olduğu için kontrollü çalışmalarla sınanması güçtür ve randomize çalışma sayısı sınırlıdır. Yalom’un tanımladığı iyileştirici etkenler ise grup terapisi araştırmalarında en çok çalışılan kavramlar arasındadır.

Varoluşçu terapi yalnızca felsefi bir sohbet değildir; terapötik ilişki ve kişinin somut yaşam deneyimi önemlidir.

Başlıca eserler

• Grup Psikoterapisinin Teori ve Pratiği (1970)
• Varoluşçu Psikoterapi (1980)
• Aşkın Celladı (1989)
• Nietzsche Ağladığında (1992)
• Güneşe Bakmak (2008)

Kaynaklar

• Kress, V. E., Seligman, L. ve Reichenberg, L. W. (2020). Theories of Counseling and Psychotherapy: Systems, Strategies, and Skills (5. baskı), 9. bölüm: Existential Therapy. Pearson.
• Schneider, K. J. ve Hoffman, L. (2024). Existential–humanistic and existential–integrative theory. F. T. L. Leong (Ed.), APA Handbook of Psychotherapy, Cilt 1 içinde. Amerikan Psikoloji Derneği.
• Amerikan Psikoloji Derneği: Psikoterapi yaklaşımları

Bu sayfadaki metinler yukarıdaki kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.