Duygusal yoksunluk
Ayrılma ve reddedilme
İlgi, anlaşılma, şefkat ve rehberlik ihtiyacının başkaları tarafından yeterince karşılanmayacağı beklentisi.
Ayrılma ve reddedilme
Bu şema ne anlatır?
Normal düzeyde duygusal desteğin başkaları tarafından yeterince karşılanmayacağı beklentisi. Young bu yoksunluğun üç biçimini birbirinden ayırır.
Bu şema çoğunlukla düşük yoğunlukta ve sürekli bir boşluk ya da yalnızlık duygusu olarak yaşanır. Kişi kendini “yoksun” olarak tanımlamayabilir; bunu çoğu zaman çevresindekiler fark eder. Arntz ve Jacob, çocukluğun geriye dönüp bakıldığında “idare ederdi” diye anlatılabildiğini belirtir.
Farklı görünümleri
- Bakım yoksunluğu
- İlgi, sıcaklık, şefkat ve yakınlık eksikliği.
- Empati yoksunluğu
- Anlaşılmama, dinlenmeme, duyguların karşılıklı paylaşılmaması.
- Korunma yoksunluğu
- Güç veren, yön gösteren ve rehberlik eden birinin eksikliği.
Gündelik yaşamda nasıl görünebilir?
Selin arkadaşlarına her zaman destek olan kişidir. Zor bir hafta geçirdiğinde kimseyi aramaz; birilerinin fark etmesini ister ama bunu söylemez. Kimse aramadığında ise “Zaten beni gerçekten anlayan kimse olmadı” diye düşünür.
“Beni gerçekten anlayan kimse olmayacak.”
Örnek ve iç ses kurmacadır; gerçek bir kişiyi anlatmaz.
Nereden gelebilir?
Kuram bu şemayı çoğunlukla duygusal olarak soğuk, mesafeli ya da yeterince ulaşılabilir olmayan bakımla ilişkilendirir: Sıcaklık, dokunma, duygulara uyumlanma ve çocuğun değerli hissettirilmesi yetersiz kalmış olabilir. Ağır olaylar olmadan da gelişebilir. Cambridge Guide’ın aktardığı bir meta-analizde annenin duygusal ihmali ile bu şema arasında belirgin bir ilişki bulunmuştur; ancak çalışmaların çoğu geriye dönük bildirime dayanır.
Üç başa çıkma biçiminde
Aynı şemaya farklı kişiler, hatta aynı kişi farklı zamanlarda birbirine zıt biçimlerde yanıt verebilir. Örnekler Young’ın başa çıkma tablolarından uyarlanmıştır.
Teslim olma
Duygusal olarak ulaşılmaz ya da soğuk partnerleri seçmek ve onlardan ihtiyacını karşılamalarını istememek.
Kaçınma
Yakınlıktan geri çekilmek, “Kimseye ihtiyacım yok” diyerek kendi kendine yetmeye çalışmak.
Aşırı telafi
Duygusal olarak talepkâr olmak, bütün ihtiyaçların hemen ve eksiksiz karşılanmasını beklemek.
İhtiyaç ve Sağlıklı Yetişkin bakışı
Karşılanmamış olabilecek ihtiyaç
Duyulmak, anlaşılmak, ilgi ve şefkat görmek; zor anlarda yalnız bırakılmamak.
Sağlıklı Yetişkinin sorabileceği soru
“İhtiyacımı açık ve somut biçimde söylersem ne değişebilir? Hayatımda kimler gerçekten destek olabiliyor?”
Şema terapide nasıl çalışılır?
Bu şema otomatik düşüncelerden çok imgeleme çalışmalarıyla görünür hâle gelir; çünkü kişi çoğu zaman eksik olanı adlandıramaz. Terapist sınırlı yeniden ebeveynlik içinde sıcaklık ve empati sunar ve kişinin bunu fark edip kabul edebilmesine yardım eder. Davranış düzeyinde amaç, ihtiyaçları dile getirmeyi denemek ve verici olabilen insanları seçebilmektir.
Fark edilmesi zor bir şema
Young, kendini feda şemasının neredeyse her zaman duygusal yoksunlukla birlikte görüldüğünü belirtir: Başkalarına verilen bakım, kişinin kendisine verilmeyen bakımın yerini tutmaya çalışabilir. Ayrıca bu şemayı taşıyan kişiler sevgi dolu bir partnerle sıkılıp boğulmuş hissedebilir; Young bunu şema kimyasının bir örneği olarak anlatır.
Duygusal yoksunluk, bağlanma kuramının duyarlı ve ulaşılabilir bakım üzerine bulgularıyla yakından ilişkilidir. Ayrıntılar için Bağlanma atlası.
Bu sayfa psikoeğitim amaçlıdır; tanı koymaz ve kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Bir şemayı yalnızca okuyarak kendinizde saptayamazsınız. Kendinizi zorlayan bir örüntü fark ediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşabilirsiniz.
İlişkili şemalar
- Kendini fedaYoung’a göre neredeyse her zaman birlikte görülür.
- Terk edilme / istikrarsızlıkİkisi de güvenli bağlanma ihtiyacıyla ilgilidir.
- Duyguları bastırmaİhtiyaçları dile getirmemek yoksunluğu sürdürebilir.
Kaynaklar
- Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press, s. 14, 21–22, 38–39, 51, 148.
- Arntz, A. ve Jacob, G. (2013). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach. Wiley-Blackwell, s. 12.
- Brockman, R. N., Simpson, S., Hayes, C., van der Wijngaart, R. ve Smout, M. (2023). Cambridge guide to schema therapy. Cambridge University Press, s. 20 ve Bölüm 3, Tablo 3.1.
Bu sayfadaki metinler yukarıdaki kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.
Tüm şemalar, şema modları, Zihnimdeki ses ne söylüyor olabilir? ya da şema kimyası