Şema terapi atlası

Kendini feda

Diğeri yönelimlilik

Başkalarının ihtiyaçlarını kendi doyumu pahasına, gönüllü ve aşırı ölçüde karşılamaya odaklanma.

Diğeri yönelimlilik

Bu şema ne anlatır?

Başkalarının gündelik ihtiyaçlarını kendi doyumu pahasına, gönüllü ve aşırı ölçüde karşılamaya odaklanmak. En yaygın nedenleri, başkalarına acı vermemek, bencil olmanın getireceği suçluluktan kaçınmak ya da muhtaç görülen biriyle bağı sürdürmektir.

Bu şema çoğunlukla başkalarının acısına karşı keskin bir duyarlılıktan beslenir. Zamanla, kişinin kendi ihtiyaçlarının karşılanmadığı duygusu ve buna eşlik eden bir kırgınlık gelişebilir. Arntz ve Jacob bu şemanın boyun eğicilikten daha etkin ve gönüllü olduğunu, suçluluğun kişinin kendi ihtiyaçları belirdiğinde ortaya çıktığını belirtir.

Gündelik yaşamda nasıl görünebilir?

Gül işten sonra annesinin bakımını üstlenir, hafta sonları da arkadaşlarının dertlerini dinler. Kendisi hastalandığında kimseye haber vermez; “Onların zaten yeterince derdi var” der. Bir arkadaşı yardım teklif ettiğinde ise rahatsız olur.

Şemanın sesi

“Ben istersem onlar üzülür.”

Örnek ve iç ses kurmacadır; gerçek bir kişiyi anlatmaz.

Nereden gelebilir?

Kuram bu şemayı çoğunlukla çocuğun, ebeveyninin ihtiyaçlarını ve duygularını kendi ihtiyaçlarının önüne koymayı öğrendiği ortamlarla ilişkilendirir: hasta, depresif ya da kırılgan bir ebeveyn ya da çocuğun ailede bakım veren rolünü üstlenmesi gibi. Young bu şemanın neredeyse her zaman duygusal yoksunlukla birlikte görüldüğünü belirtir.

Üç başa çıkma biçiminde

Aynı şemaya farklı kişiler, hatta aynı kişi farklı zamanlarda birbirine zıt biçimlerde yanıt verebilir. Örnekler Young’ın başa çıkma tablolarından uyarlanmıştır.

Teslim olma

Çok vermek, karşılığında hiçbir şey istememek.

Kaçınma

Vermeyi ya da almayı gerektiren yakınlıklardan uzak durmak.

Aşırı telafi

Olabildiğince az vermeye çalışmak ya da karşılık görmediğinde öfkelenmek.

İhtiyaç ve Sağlıklı Yetişkin bakışı

Karşılanmamış olabilecek ihtiyaç

Karşılıklılık: Bakım verirken bakım alabilmek, kendi ihtiyaçlarının da önemli olduğunu deneyimlemek.

Sağlıklı Yetişkinin sorabileceği soru

“Bakım vermekle kendimi tüketmek arasındaki sınırı nerede çiziyorum? Bugün kendim için neye ihtiyacım var?”

Şema terapide nasıl çalışılır?

Terapide kişinin başkalarına olan duyarlılığı bir güç olarak tanınır; amaç bu duyarlılığı kaybetmek değil, kendi ihtiyaçlarını da hesaba katabilmektir. Suçluluk duygusunu besleyen içsel ses sandalye çalışmalarıyla görünür kılınır. Arntz ve Jacob bu sesi suçluluk uyandıran bir ebeveyn modu olarak anlatır. Davranış düzeyinde yardım istemek, hayır demek ve dinlenmek gibi küçük adımlar denenir.

Ne zaman şema sayılır?

Young, kendini feda etmenin pek çok kültür ve inanç geleneğinde değerli görüldüğünü ve belirli bir ölçüde sağlıklı olduğunu vurgular. Bir şemadan söz etmek için bu örüntünün aşırı olması ve kişinin yaşamında soruna yol açması gerekir. Young bu şemanın yardım mesleklerinde, terapistler arasında da sık görüldüğünü belirtir.

Bu sayfa psikoeğitim amaçlıdır; tanı koymaz ve kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Bir şemayı yalnızca okuyarak kendinizde saptayamazsınız. Kendinizi zorlayan bir örüntü fark ediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşabilirsiniz.

İlişkili şemalar

Kaynaklar

Bu sayfadaki metinler yukarıdaki kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.

Tüm şemalar, şema modları, Zihnimdeki ses ne söylüyor olabilir? ya da şema kimyası