Duyguları bastırma
Aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık
Onaylanmama, utanç ya da kontrolü kaybetme korkusuyla duyguları ve kendiliğinden davranışları aşırı bastırma.
Aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık
Bu şema ne anlatır?
Başkalarının onaylamamasından, utanç duymaktan ya da dürtülerin kontrolünü kaybetmekten kaçınmak için kendiliğinden davranışları, duyguları ya da iletişimi aşırı ölçüde bastırma. Young bu bastırmanın en sık dört alanda görüldüğünü belirtir.
Farklı görünümleri
- Öfkenin bastırılması
- Öfke ve saldırganlığı göstermemek.
- Olumlu dürtülerin bastırılması
- Sevinci, sevgiyi, oyunu ve cinselliği ifade etmemek.
- İncinebilirliğin saklanması
- Duygularını ve ihtiyaçlarını paylaşmakta güçlük.
- Akla aşırı önem verme
- Duyguları göz ardı edip yalnızca mantıkla hareket etmek.
Gündelik yaşamda nasıl görünebilir?
Toprak’ın en yakın arkadaşı başka bir şehre taşınır. Veda yemeğinde Toprak taşınmanın ayrıntıları hakkında uzun uzun konuşur; ne hissettiği sorulduğunda “İyiyim, mantıklı bir karar” der. Eve döndüğünde ağır bir yorgunluk hisseder ama nedenini adlandıramaz.
“Bunu belli etmemeliyim.”
Örnek ve iç ses kurmacadır; gerçek bir kişiyi anlatmaz.
Nereden gelebilir?
Kuram bu şemayı çoğunlukla kendiliğinden duygu ifadesinin utandırıldığı ya da onaylanmadığı ortamlarla ilişkilendirir. Arntz ve Jacob iki olası yol ayırır: duyguların alay konusu edildiği aileler ve duyguların çok yoğun, ürkütücü biçimde yaşandığı aileler.
Üç başa çıkma biçiminde
Aynı şemaya farklı kişiler, hatta aynı kişi farklı zamanlarda birbirine zıt biçimlerde yanıt verebilir. Örnekler Young’ın başa çıkma tablolarından uyarlanmıştır.
Teslim olma
Sakin, düz ve kontrollü bir duruş sürdürmek.
Kaçınma
Dans etmek gibi duyguların ortaya çıkabileceği durumlardan kaçınmak.
Aşırı telafi
Zorlama bir neşeyle ortamın en eğlenceli kişisi olmaya çalışmak ya da alkolle denetimi tümüyle bırakmak.
İhtiyaç ve Sağlıklı Yetişkin bakışı
Karşılanmamış olabilecek ihtiyaç
Duygularını ve ihtiyaçlarını güven içinde ifade edebilmek; kendiliğindenlik ve oyun.
Sağlıklı Yetişkinin sorabileceği soru
“Duygumu açıkça söylemekle kontrolü kaybetmek arasında başka bir seçenek var mı? Şu an bedenim ne hissettiğimi söylüyor?”
Şema terapide nasıl çalışılır?
Terapide duygular güvenli bir ilişki içinde adım adım tanınır ve adlandırılır. Deneyimsel teknikler, yalnızca konuşmanın ulaşamadığı duygulara erişmeye yardım eder; ancak duygular zorlanmadan, kişinin dayanabileceği ölçüde açılır. Davranış düzeyinde oyun, mizah ve kendiliğindenliğe alan açan etkinlikler denenir.
Kültür ve duygu ifadesi
Young, öz denetimin yüceltildiği ortamlarda bu şemanın kültürel olarak da beslenebileceğini belirtir. Ölçülü olmak kendi başına bir sorun değildir; bu şema, duyguların neredeyse hiç ifade edilemediği ve bunun ilişkileri ve sağlığı etkilediği durumları anlatır.
Bu sayfa psikoeğitim amaçlıdır; tanı koymaz ve kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Bir şemayı yalnızca okuyarak kendinizde saptayamazsınız. Kendinizi zorlayan bir örüntü fark ediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşabilirsiniz.
İlişkili şemalar
- Yüksek standartlar / aşırı eleştiricilikAynı alandadır; kontrol ve kurallar duyguların önüne geçer.
- Sosyal izolasyon / yabancılaşmaDuyguları göstermemek yakın bağ kurmayı zorlaştırabilir.
- Boyun eğicilikÖfkeyi bastırmak iki şemanın ortak noktasıdır.
Kaynaklar
- Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press, s. 17, 20–21, 38–39, 261.
- Arntz, A. ve Jacob, G. (2013). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach. Wiley-Blackwell, s. 25.
- Brockman, R. N., Simpson, S., Hayes, C., van der Wijngaart, R. ve Smout, M. (2023). Cambridge guide to schema therapy. Cambridge University Press, Bölüm 3, Tablo 3.1.
Bu sayfadaki metinler yukarıdaki kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.
Tüm şemalar, şema modları, Zihnimdeki ses ne söylüyor olabilir? ya da şema kimyası