Sosyal izolasyon / yabancılaşma
Ayrılma ve reddedilme
Başkalarından temelden farklı olduğu ve hiçbir gruba ya da topluluğa ait olmadığı duygusu.
Ayrılma ve reddedilme
Bu şema ne anlatır?
Kişinin dünyanın geri kalanından yalıtılmış, başkalarından farklı ve hiçbir gruba ya da topluluğa ait olmadığını hissetmesi.
Bu şema çoğunlukla aile dışındaki deneyimlerle, yani akranlar, okul ve toplulukla şekillenir. Young, yaşamın daha geç döneminde gelişen şemaların genellikle daha az yoğun olduğunu belirtir; yine de yalnızlık duygusu derin olabilir.
Gündelik yaşamda nasıl görünebilir?
Ayşe, ailesinde üniversiteye giden ilk kişidir. Kampüste kendini hem eski çevresine hem de yeni arkadaşlarına yabancı hisseder. Toplantılarda farklılıklarını sayıp durur, kenarda kalır ve erken ayrılır.
“Buraya ait değilim.”
Örnek ve iç ses kurmacadır; gerçek bir kişiyi anlatmaz.
Nereden gelebilir?
Kuram bu şemayı sık taşınma, farklı bir dil ya da şive, dışlanma, akran gruplarından uzak kalma, görünür farklılıklar ya da sınıf değiştirme gibi deneyimlerle ilişkilendirir; Arntz ve Jacob ailesinde eğitim alan ilk kişi olmayı da örnekler arasında sayar. Bu deneyimler bir kusur değil, aidiyetin zorlaştığı koşullardır.
Üç başa çıkma biçiminde
Aynı şemaya farklı kişiler, hatta aynı kişi farklı zamanlarda birbirine zıt biçimlerde yanıt verebilir. Örnekler Young’ın başa çıkma tablolarından uyarlanmıştır.
Teslim olma
Toplulukta farklılıklara odaklanmak, gruplara katılsa da hep kenarda durmak.
Kaçınma
Sosyal ortamlardan ve gruplardan kaçınmak, zamanının çoğunu yalnız geçirmek.
Aşırı telafi
Ait olmak için bukalemun gibi her ortama uyum sağlamak ya da gerçek olmayan bir kimlik takınmak; buna karşın içten içe yabancı kalmak.
İhtiyaç ve Sağlıklı Yetişkin bakışı
Karşılanmamış olabilecek ihtiyaç
Aidiyet, kabul ve ortaklık; bir topluluğun parçası olabilme deneyimi.
Sağlıklı Yetişkinin sorabileceği soru
“Benzerlikleri görmeyi ne kadar denedim? Daha güvenli bir ortamda küçük bir bağ kurmayı deneyebilir miyim?”
Şema terapide nasıl çalışılır?
Terapide farklılık ile aidiyetsizlik birbirinden ayrıştırılır: Farklı olmak, ait olamamak anlamına gelmek zorunda değildir. Grup çalışmaları, bir grubun içinde kabul görmeyi doğrudan deneyimleme fırsatı verebilir. Davranış düzeyinde küçük ve güvenli sosyal adımlar planlanır.
Kültür ve göç
Arntz ve Jacob göç, şive farkı ya da sınıf değişimi gibi deneyimlerin bu şemaya zemin hazırlayabildiğini anlatır. Bu nedenle terapide kişinin kültürel ve toplumsal deneyimleri de konuşulur; Cambridge Guide ayrımcılık ve kuşaklar arası deneyimlerin değerlendirmeye dahil edilmesini önerir.
Bu sayfa psikoeğitim amaçlıdır; tanı koymaz ve kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Bir şemayı yalnızca okuyarak kendinizde saptayamazsınız. Kendinizi zorlayan bir örüntü fark ediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşabilirsiniz.
İlişkili şemalar
- Kusurluluk / utançFarklılık, kusurluluk duygusuyla birleştiğinde daha ağır yaşanır.
- Duyguları bastırmaDuyguları göstermemek yakın bağ kurmayı zorlaştırabilir.
- Onay arayıcılık / tanınma arayışıAit olma çabası onay arayışına dönüşebilir.
Kaynaklar
- Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press, s. 10, 14, 38–39.
- Arntz, A. ve Jacob, G. (2013). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach. Wiley-Blackwell, s. 13–14.
- Brockman, R. N., Simpson, S., Hayes, C., van der Wijngaart, R. ve Smout, M. (2023). Cambridge guide to schema therapy. Cambridge University Press, s. 64–65.
Bu sayfadaki metinler yukarıdaki kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.
Tüm şemalar, şema modları, Zihnimdeki ses ne söylüyor olabilir? ya da şema kimyası