Onay arayıcılık / tanınma arayışı
Diğeri yönelimlilik
Öz değeri başkalarının onayına, takdirine ve ilgisine aşırı ölçüde bağlama.
Diğeri yönelimlilik
Bu şema ne anlatır?
Başkalarından onay, takdir ve ilgi görmeye ya da onlara uyum sağlamaya aşırı önem verme; bunun bedeli olarak güvenli ve gerçek bir benlik duygusu geliştirememe. Kişinin öz değeri, kendi eğilimlerinden çok başkalarının tepkilerine bağlıdır.
Bu şemada bazen statüye, görünüşe, sosyal kabule, paraya ya da başarıya aşırı önem verilir; ancak amaç güç ya da kontrol değil, onay ve dikkat görmektir. Arntz ve Jacob bu kişilerin en iyi olmayı değil, beğenilmeyi istediğini belirtir. Önemli yaşam kararları da bu nedenle kişinin kendi isteğinden uzaklaşabilir.
Gündelik yaşamda nasıl görünebilir?
Arda paylaştığı fotoğrafın aldığı beğenileri sık sık kontrol eder; az beğeni aldığında gününün tadı kaçar. Meslek seçimini de ailesinin ve çevresinin “saygın” bulacağı alana göre yapmıştır. Kendisinin neyi sevdiğini pek düşünmemiştir.
“Beğenilmezsem değerim kalmaz.”
Örnek ve iç ses kurmacadır; gerçek bir kişiyi anlatmaz.
Nereden gelebilir?
Kuram bu şemayı çoğunlukla kabulün koşullu olduğu, sevginin ve ilginin başarıya, statüye ya da “iyi görünmeye” bağlandığı aile ortamlarıyla ilişkilendirir.
Üç başa çıkma biçiminde
Aynı şemaya farklı kişiler, hatta aynı kişi farklı zamanlarda birbirine zıt biçimlerde yanıt verebilir. Örnekler Young’ın başa çıkma tablolarından uyarlanmıştır.
Teslim olma
Başkalarını etkilemek için davranmak, statüsünü ve başarılarını öne çıkarmak.
Kaçınma
Hayranlık duyduğu ya da onayını kazanmak istediği kişilerden uzak durmak.
Aşırı telafi
Bilerek onaylanmayacak davranışlar sergilemek ya da hep geri planda kalmak.
İhtiyaç ve Sağlıklı Yetişkin bakışı
Karşılanmamış olabilecek ihtiyaç
İçsel değer ve kendi tercihlerini özgürce ifade edebilmek; koşulsuz kabul.
Sağlıklı Yetişkinin sorabileceği soru
“Kimse görmese ya da övmese yine neyi seçerdim? Bu kararın içinde benim isteğim nerede?”
Şema terapide nasıl çalışılır?
Terapide kişinin kendi değerlerini, ilgilerini ve duygularını keşfetmesi desteklenir. Onay arayışının kısa vadede rahatlattığı ama uzun vadede kişiyi kendinden uzaklaştırdığı konuşulur. Terapistin geri bildirimi önemlidir; Young’ın vurguladığı gibi bu geri bildirim gerçek olmalı, yalnızca hoşa gitmek için verilmemelidir. Mod modelinde bu örüntü Onay Arayıcı adlı aşırı telafi moduyla ilişkilendirilebilir.
Takdir istemek doğaldır
Herkes beğenilmekten ve takdir görmekten hoşlanır. Bu şema, onayın kişinin değerini belirleyen tek ölçü hâline geldiği ve yaşam kararlarını yönlendirdiği durumları anlatır.
Bu sayfa psikoeğitim amaçlıdır; tanı koymaz ve kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Bir şemayı yalnızca okuyarak kendinizde saptayamazsınız. Kendinizi zorlayan bir örüntü fark ediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşabilirsiniz.
İlişkili şemalar
- Kusurluluk / utançOnay arayışı çoğu zaman bir değersizlik duygusunu örter.
- Boyun eğicilikAynı alandadır; ikisinde de başkalarının tepkisi öne çıkar.
- Yüksek standartlar / aşırı eleştiricilikTakdir görmek için kusursuz olma çabası eşlik edebilir.
Kaynaklar
- Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press, s. 16, 20, 38–39, 201–202.
- Arntz, A. ve Jacob, G. (2013). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach. Wiley-Blackwell, s. 23.
- Brockman, R. N., Simpson, S., Hayes, C., van der Wijngaart, R. ve Smout, M. (2023). Cambridge guide to schema therapy. Cambridge University Press, s. 6–10.
Bu sayfadaki metinler yukarıdaki kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.
Tüm şemalar, şema modları, Zihnimdeki ses ne söylüyor olabilir? ya da şema kimyası