Gordon Allport
Kişilik özellikleri yaklaşımı, 1897–1967
Sizi farklı durumlarda tanımlayan, görece kalıcı eğilimler neler?
Özellik yaklaşımı
Kısa yaşam öyküsü
Allport, 1897’de ABD’nin Indiana eyaletinde doğdu. Harvard Üniversitesi’nde okudu ve kariyerinin büyük bölümünü orada geçirdi. Genç bir araştırmacıyken 1920’de Viyana’da Freud’la yaptığı kısa görüşmenin, bilinçdışı güdülerin yanında kişinin bilinçli niyetlerine de önem vermesinde etkili olduğunu anlatmıştır. Önyargı üzerine çalışmalarıyla da tanınır; 1967’de öldü.
Kuram nasıl gelişti?
Allport, kişiliği akademik psikolojinin bağımsız bir alanı hâline getiren ilk kuşak araştırmacılardandır. Kişilik: Psikolojik Bir Yorum (1937) bu alanın ilk ders kitaplarındandır. Henry Odbert’le birlikte İngilizce sözlükte insanları betimleyen yaklaşık 18 bin sözcüğü taradıkları 1936 çalışması, sonraki özellik araştırmalarının çıkış noktası oldu.
Temel fikir
Kişilik, farklı durumlarda görece tutarlı eğilimler ve her bireye özgü düzenlenişleri üzerinden betimlenebilir. Allport bazı özelliklerin bir kişinin yaşamına damgasını vurduğunu, bazılarının ise yalnızca belirli durumlarda ortaya çıktığını düşünmüştür. Genel yasaları arayan yaklaşımın yanında tek bir insanı derinlemesine inceleyen yaklaşımı da savunmuştur.
Temel kavramlar
- Özellik
- Görece kalıcı düşünme, hissetme ve davranma eğilimi.
- Temel, merkezî ve ikincil özellikler
- Bir yaşamı belirleyen, kişiyi genel olarak tanımlayan ve yalnızca bazı durumlarda görünen özellikler ayrımı.
- İşlevsel özerklik
- Bazı güdülerin başlangıçtaki nedenlerinden bağımsızlaşabileceği görüşü.
“Değişen koşullara rağmen sizde görece aynı kalan hangi eğilim var?”
Bu soru, kuramı anlaşılır kılmak için yazılmıştır; Gordon Allport tarafından söylenmiş bir söz değildir.
Günümüzde nasıl değerlendiriliyor?
Özellik yaklaşımı günümüz kişilik araştırmalarının temel kollarından biridir. Allport’un sınıflamaları tarihsel önem taşır; güncel araştırmalar ise özellikleri istatistiksel yöntemlerle elde edilen boyutlarla inceler.
Özellikler davranışı kesin olarak belirlemez; bağlam ve yaşam öyküsü de önemlidir.
Başlıca eserler
- Kişilik: Psikolojik Bir Yorum (1937)
- Önyargının Doğası (1954)
Kaynaklar
Kişilik kuramları atlasındaki tüm kuramlar, bir yaşantıya farklı bakışlar ya da kısa keşif