Erik Erikson
Psikososyal gelişim kuramı, 1902–1994
Yaşamın bu döneminin kimlik ve ilişki sorusu ne?
Psikodinamik ve yeni-Freudcu
Kısa yaşam öyküsü
Erikson, 1902’de Frankfurt’ta doğdu. Gençliğinde ressam olarak Avrupa’yı dolaştı; Viyana’da çocuklara ders verirken Anna Freud’la tanıştı ve psikanaliz eğitimi aldı. 1933’te ABD’ye göç etti, Harvard, Yale ve Berkeley gibi üniversitelerde çalıştı; bir lisans diploması olmamasına karşın etkili bir akademisyen oldu. Gandi üzerine kitabıyla 1970’te Pulitzer Ödülü’nü aldı ve 1994’te öldü.
Kuram nasıl gelişti?
Erikson, Freud’un çocukluk merkezli gelişim anlayışını tüm yaşam boyuna genişletti ve gelişimde toplumsal ve kültürel bağlamın payını öne çıkardı. Çocuklarla klinik çalışmalarına ek olarak Siyu ve Yurok gibi Amerikan yerli topluluklarında çocuk yetiştirme üzerine gözlemler yaptı. Çocukluk ve Toplum (1950) sekiz evreli modelini ortaya koydu; “kimlik krizi” kavramı da onunla yaygınlaştı.
Temel fikir
Yaşam, her biri belirli bir psikososyal gerilimin öne çıktığı sekiz döneme ayrılır: temel güvene karşı güvensizlik, özerkliğe karşı utanç ve kuşku, girişimciliğe karşı suçluluk, çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu, kimliğe karşı rol karmaşası, yakınlığa karşı yalıtılmışlık, üretkenliğe karşı durgunluk ve benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk. Kimlik, yaşam boyu yeniden kurulan bir süreçtir.
Temel kavramlar
- Kimlik
- “Ben kimim?” sorusuna toplumsal bağlam içinde verilen ve yaşam boyu değişen yanıt.
- Psikososyal kriz
- Bir yaşam döneminde öne çıkan gelişimsel gerilim ve görev.
- Yaşam boyu gelişim
- Kişiliğin yalnızca çocuklukta biçimlenmediği görüşü.
“Hayatınızın bu döneminde hangi kimlik sorusuna yanıt arıyorsunuz?”
Bu soru, kuramı anlaşılır kılmak için yazılmıştır; Erik Erikson tarafından söylenmiş bir söz değildir.
Günümüzde nasıl değerlendiriliyor?
Yaşam boyu gelişim ve kimlik vurgusu, gelişim psikolojisinde etkisini sürdürüyor. Ancak sekiz evrenin herkeste sabit yaşlarda ve tüm kültürlerde aynı sırayla yaşandığı düşünülmemelidir; modelin bazı bölümleri ampirik olarak sınanması güç genellemeler içerir.
Yaş sınırlarını ve evreleri katı reçeteler olarak kullanmak uygun değildir.
Başlıca eserler
- Çocukluk ve Toplum (1950)
- Kimlik: Gençlik ve Kriz (1968)
Kaynaklar
Kişilik kuramları atlasındaki tüm kuramlar, bir yaşantıya farklı bakışlar ya da kısa keşif