George Kelly
Kişisel yapılar kuramı, 1905–1967
Dünyayı hangi kavram çiftleriyle yorumluyorsunuz?
Bilişsel ve anlatısal
Kısa yaşam öyküsü
Kelly, 1905’te ABD’nin Kansas eyaletinde bir çiftlikte doğdu. Fizik ve matematik okudu, ardından eğitim bilimleri ve psikolojiye geçerek Iowa Üniversitesi’nde doktora yaptı. 1930’larda Kansas’ta kırsal okullara giden gezici psikoloji klinikleri kurdu. Uzun yıllar Ohio State Üniversitesi’nde çalıştı; 1967’de öldü.
Kuram nasıl gelişti?
Kelly, gezici kliniklerde çalışırken insanların sorunlarını kendi yorum biçimleriyle anlamlandırdığını ve bu yorumlar değiştiğinde yaşantılarının da değişebildiğini gözledi. Bu gözlemlerden, insanı olayları öngörmeye çalışan bir “bilim insanı” gibi gören kuramını geliştirdi. Kişisel Yapılar Psikolojisi (1955) adlı iki ciltlik eseri kuramın temelidir; kişinin yapılarını ortaya çıkarmak için repertuar ızgarası yöntemini de geliştirdi.
Temel fikir
Kişi başkalarını ve olayları kendine özgü yapılarla yorumlar; örneğin “güvenilir–güvenilmez” ya da “başarılı–başarısız” gibi karşıtlıklar kullanır. Aynı olay farklı yapılarla yorumlanabilir; Kelly buna yapısal seçenekçilik der. Yeni deneyimler bu yorum sisteminin yeniden düzenlenmesine yol açabilir.
Temel kavramlar
- Kişisel yapı
- Olayları karşılaştırmak ve öngörmek için kullanılan anlamlandırma boyutu.
- Yapısal seçenekçilik
- Her olayın başka biçimlerde de yorumlanabileceği ilkesi.
- Repertuar ızgarası
- Kişinin kullandığı yapıları ortaya çıkarmaya yarayan görüşme ve derecelendirme yöntemi.
“Bu olayı yorumlarken kullandığınız görünmez ölçüt ne olabilir?”
Bu soru, kuramı anlaşılır kılmak için yazılmıştır; George Kelly tarafından söylenmiş bir söz değildir.
Günümüzde nasıl değerlendiriliyor?
Kelly’nin yaklaşımı bilişsel terapilerin ve yapılandırmacı psikolojinin öncülleri arasında sayılır; repertuar ızgarası bugün de araştırmada kullanılır. Kişisel yapı kavramı bireysel anlamlandırmayı anlamaya yarar; tek başına bir kişilik tipi belirlemez.
Bir insanın tüm düşüncelerinin tek bir şemadan çıktığını varsaymak aşırı indirgemecidir.
Başlıca eserler
- Kişisel Yapılar Psikolojisi (1955)
Kaynaklar
Kişilik kuramları atlasındaki tüm kuramlar, bir yaşantıya farklı bakışlar ya da kısa keşif