İyi haberinize partnerinizin verdiği karşılık, ilişkinizi nasıl etkiler?

Yakın ilişkiler

Bir iş görüşmesinden olumlu yanıt aldınız, aylardır uğraştığınız bir işi bitirdiniz ya da çocuğunuz ilk kez tek başına bisiklet sürdü. Eve döndüğünüzde bunu ilk anlattığınız kişi büyük olasılıkla partneriniz. Peki o anda ne duymak istersiniz? Yakın ilişkiler üzerine yapılan araştırmalar, bu sıradan görünen anların sandığımızdan çok daha önemli olabileceğini gösteriyor.

Kavga etmemek yeterli mi?

İlişkiler üzerine konuştuğumuzda dikkatimiz çoğunlukla sorunlara gider: tartışmalar, eleştiriler, kırgınlıklar. Bunlar elbette önemli. Ancak ilişki araştırmacıları Harry Reis ve Shelly Gable, ilişkilerde birbirinden ayrı iki motivasyonun çalıştığını öne sürer. Birincisi güzel deneyimlere yaklaşma isteğidir: birlikte gülmek, heyecanı paylaşmak, yakınlık hissetmek. İkincisi zarardan kaçınma isteğidir: eleştiriden, reddedilmekten ve çatışmadan uzak durmak.

Bu iki motivasyon bir terazinin iki kefesi gibi birbirini dengelemez; birbirinden bağımsız işler. Bir ilişkide kavga ve eleştiri az olabilir, bu da ilişkiyi güvenli kılar. Ama güvenli olmak, canlı ve doyurucu olmakla aynı şey değildir. Reis ve Gable’ın ifadesiyle, çatışmanın yokluğu sevincin varlığı anlamına gelmez.

Rowland Miller, Intimate Relationships adlı kitabında bu görüşü dört olasılıkla özetler: Hem güzel deneyimlerin bol hem de çatışmanın az olduğu ilişkiler gelişir. Güzel deneyimleri bol ama çatışması da yoğun ilişkiler istikrarsızdır. Çatışması az ama güzel deneyimleri de az olan ilişkiler güvenli ama sıkıcıdır. İkisinin de olumsuz olduğu ilişkiler ise sıkıntılıdır. Başka bir deyişle, iyi bir ilişki için yalnızca kötü olanı azaltmak yetmeyebilir; iyi olanı çoğaltmak da gerekir.

İyi haberler neden bu kadar önemli?

İyi bir haberi bir başkasıyla paylaştığımızda, aldığımız karşılık o haberin bize verdiği sevinci büyütebilir ya da söndürebilir. Araştırmacılar, olumlu bir olayı paylaşıp karşı taraftan coşkulu ve ilgili bir karşılık almayı kapitalizasyon olarak adlandırır. Türkçede buna “sevinci paylaşarak çoğaltmak” diyebiliriz.

Miller’ın aktardığı araştırmalara göre, iyi haberimize ilgiyle ve sevinçle karşılık veren kişilere kendimizi daha yakın hissederiz; ilgisiz ya da kayıtsız karşılık verenlere ise daha uzak. İyi haberlerin düzenli olarak bu biçimde paylaşıldığı ilişkiler daha doyurucu ve daha uzun ömürlü olma eğilimindedir. Bu bulgu yalnızca romantik ilişkiler için değil, arkadaşlıklar için de geçerlidir: Miller, iyi arkadaşların genellikle başarılarımıza sevindiğini ve bu sevincin bizim keyfimizi de artırdığını vurgular.

Dört farklı karşılık

Shelly Gable ve arkadaşları, birinin iyi bir haberine verilebilecek karşılıkları iki boyutta ele aldı: Karşılık etkin mi yoksa edilgen mi, yapıcı mı yoksa yıkıcı mı? Aşağıdaki örneklerde haberi veren kişi şöyle diyor: “Yöneticim, hazırladığım projeyi yönetim kuruluna sunmamı istedi!”

Yatayda karşılığın yapıcı ya da yıkıcı oluşu, dikeyde etkin ya da edilgen oluşu.

Gable ve arkadaşlarının çalışmalarında, ilişkinin niteliğiyle olumlu yönde birlikte görülen tek karşılık biçimi etkin ve yapıcı olandı. Dikkat çekici olan şu: İyi niyetli ama sönük bir “güzel, sevindim” bile aynı yararla ilişkili bulunmadı. Görünüşe göre insanlar yalnızca desteklenmek değil, sevinçlerinin gerçekten görülmesini istiyor.

Asıl önemli olan: anlaşıldığını hissetmek

Bu karşılıkların neden bu kadar etkili olduğu, ilişki araştırmalarının en güçlü kavramlarından biriyle açıklanıyor: algılanan partner duyarlılığı. Harry Reis ve Phillip Shaver’ın yakınlık modeline göre, iki kişi arasında yakınlık şöyle gelişir: Biri kendini açar, diğeri ilgiyle ve anlayışla karşılık verir ve ilk kişi bu karşılığı gerçekten anlaşıldığı, değer gördüğü ve önemsendiği biçiminde algılar.

Son adım çok önemli. Miller’ın vurguladığı gibi, uzun vadede belirleyici olan çoğu zaman partnerimizin bizim için ne yaptığı değil, ne yaptığını nasıl algıladığımızdır. Etkin ve yapıcı bir karşılık, “Seni görüyorum, senin için önemli olan benim için de önemli” mesajını taşır. Araştırmalar bu duyarlılığın yalnızca karşılık alana değil, karşılık verene de iyi geldiğini düşündürüyor: Başkalarını anlamaya ve desteklemeye çalışan insanların ilişkileri de zamanla daha iyi gidiyor.

Gündelik yaşamda neler yapılabilir?

Aşağıdakiler bulgulardan çıkarılmış genel önerilerdir; her ilişkiye ve her ana aynı biçimde uymayabilir.

• Dikkatinizi verin. Partneriniz bir şey paylaşmaya başladığında telefonu bırakmak ve göz teması kurmak, söyleyeceğiniz her şeyden önce bir mesaj verir.
• Ayrıntı sorun. “Nasıl öğrendin?”, “İlk ne düşündün?”, “En çok neye sevindin?” gibi sorular, kişinin o anı yeniden yaşamasına ve sevincin büyümesine yardım eder.
• Endişenizi biraz bekletin. Haberin sizi kaygılandıran bir yanı varsa onu konuşmak da önemli. Ama önce sevinci paylaşmak, kaygıyı daha sonra ayrı bir konuşmada dile getirmek çoğu zaman daha iyi karşılanır.
• Kendi iyi haberlerinizi de paylaşın. Paylaşılmayan bir sevinç karşılık bulamaz. Küçük iyi haberler de değerlidir.
• Yalnızca partnerinizle sınırlı değil. Aynı ilke çocuklarınız, arkadaşlarınız ve iş arkadaşlarınızla ilişkileriniz için de geçerli.

Kendinize sorun

Son zamanlarda partnerinizin size anlattığı iyi bir haberi düşünün. O anda nasıl karşılık verdiniz? Ya siz son kez iyi bir haber paylaştığınızda ne duymak isterdiniz? Bu sorular bir sınav değil; ilişkinizdeki küçük anlara dikkat etmeye bir davet.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kişisel bir değerlendirmenin ya da çift terapisinin yerini tutmaz. Yazıda aktarılan bulgular aşağıdaki kaynaklara dayanmaktadır; yorumlar ve öneriler bana aittir. Fotoğraf: Vitaly Gariev, Unsplash.

Bağlanma kuramının yakın ilişkilere bakışı için Bağlanma Atlası’na, araştırma özetleri için Bilim Ne Söylüyor? bölümüne bakabilirsiniz.