Dan P. McAdams
Anlatısal kimlik, 1954 doğumlu
Hayat hikâyenizi nasıl anlatıyor, ona nasıl bir anlam veriyorsunuz?
Bilişsel ve anlatısal
Kısa yaşam öyküsü
McAdams, 1954’te ABD’de doğdu. Harvard Üniversitesi’nde kişilik psikolojisi alanında doktora yaptı. Uzun yıllardır Northwestern Üniversitesi’nde çalışıyor ve yaşam öyküleri üzerine yürüttüğü araştırmalarla tanınıyor.
Kuram nasıl gelişti?
McAdams, özellik kuramlarının bir insanı tanımak için gerekli ama yetersiz olduğunu savundu. 1985’te yayımladığı kitapta kimliğin, kişinin geçmişini, bugününü ve beklediği geleceği bir araya getiren içselleştirilmiş bir yaşam öyküsü olduğunu ileri sürdü. 1995’te kişiliğin üç düzeyde incelenebileceğini önerdi: genel özellikler, kişiye özgü uyumlar (amaçlar, değerler) ve yaşam anlatısı. Araştırmalarında insanların yaşamlarını anlattığı görüşmeleri sistemli biçimde çözümler.
Temel fikir
İnsanlar geçmişteki olayları, bugünkü amaçlarını ve geleceğe dair beklentilerini bir yaşam anlatısı içinde birleştirir. Dönüm noktaları, tekrarlayan temalar ve anlatının kültürel bağlamı önemlidir. Örneğin zor bir deneyimin sonunda iyiye dönen “kurtuluş” anlatıları, iyi oluşla ilişkili bulunmuştur.
Temel kavramlar
- Anlatısal kimlik
- Kişinin kendisine ilişkin içselleştirdiği ve zamanla gelişen yaşam öyküsü.
- Dönüm noktası
- Kişinin hikâyesinde değişim anlamı taşıyan olay.
- Kurtuluş anlatısı
- Olumsuz bir deneyimin olumlu bir sonuca bağlandığı anlatı biçimi.
“Bu olay hayat hikâyenizde hangi bölümün başlangıcı olarak anlatılabilir?”
Bu soru, kuramı anlaşılır kılmak için yazılmıştır; Dan P. McAdams tarafından söylenmiş bir söz değildir.
Günümüzde nasıl değerlendiriliyor?
Anlatısal kimlik güncel ampirik araştırmalarla inceleniyor ve özellik kuramlarıyla rekabet etmek yerine onları tamamlayan bir düzey olarak görülüyor. Bununla birlikte tek bir hikâye, kişinin değişmez özünü ya da gelecekteki davranışını belirlemez.
İnsanların deneyimlerini belirli bir anlatı kalıbına sokmalarını beklemek gerekmez.
Başlıca eserler
- Güç, Yakınlık ve Yaşam Öyküsü (1985)
- Kurtuluşçu Benlik (2006)
Kaynaklar
Kişilik kuramları atlasındaki tüm kuramlar, bir yaşantıya farklı bakışlar ya da kısa keşif