John Bowlby

Bağlanma kuramının kurucusu, 1907–1990

Başkasına dayanma ihtiyacı beşikten mezara kadar sürer; bu ihtiyaç bir zayıflık değil, insan olmanın parçasıdır.

Bağlanma kuramının kurucusu

Kısa yaşam öyküsü

John Bowlby 1907’de İngiltere’de, iyi eğitimli ve varlıklı bir ailede doğdu. Babası gibi hekim oldu, ardından psikiyatri ve psikanaliz eğitimi aldı. Cambridge Üniversitesi’ni bitirdi ve gençliğinde uyum güçlüğü yaşayan çocukların kaldığı bir okulda çalıştı.

Psikanaliz eğitimini Melanie Klein’ın çevresinde, onun yakın çalışma arkadaşı Joan Riviere ile analizini sürdürerek aldı. Meslek yaşamının büyük bölümünü Londra’daki Tavistock Kliniği’nde, aile klinisyeni ve ebeveynlerden ayrılık üzerine çalışan bir araştırma biriminin yöneticisi olarak geçirdi. 1990’da yayımlanan son kitabı Charles Darwin’in biyografisiydi.

Yaşamdan kurama

Mikulincer ve Shaver, Bowlby’nin genç yaşta çalıştığı okulda tanıdığı iki çocuğun onda kalıcı bir iz bıraktığını aktarır: Kimseyle bağ kurmayan, mesafeli bir genç ve her yerde onu gölgesi gibi izleyen kaygılı küçük bir çocuk. Yazarlara göre bu iki çocuk, Bowlby’nin daha sonra bugün kaçıngan ve kaygılı olarak adlandırılan tepkileri anlamaya çalışmasının kaynaklarından biridir.

Kuram nasıl doğdu?

Bowlby’nin Klein’la ayrıştığı nokta öğreticidir. Klein, şizofreni tanılı annesi olan küçük bir danışanla çalışırken annesiyle konuşmasını yasakladı; ona göre analiz çocuğun fantezileriyle ilgilenmeliydi. Bowlby ise çocuğun gerçekte yaşadıklarına, özellikle anne bakımından yoksun kalmaya odaklandı.

1944’te yayımladığı “Kırk dört genç hırsız” çalışmasında suça karışan gençlerin öykülerinde anneden ayrılık, tekrarlayan ayrılıklar ve koruyucu aileler arasında el değiştirme sık görülüyordu. Ardından Dünya Sağlık Örgütü için savaş sonrası evsiz çocuklar üzerine bir rapor hazırladı ve James Robertson ile birlikte ailesinden ayrı kalan çocukları inceledi.

Bowlby, hem psikanalizin hem öğrenme kuramının bebeğin anneye bağlılığını beslenmenin bir yan ürünü olarak görmesinden memnun değildi. Konrad Lorenz’in kendilerini beslemeyen nesnelere bağlanan kazları ve Harry Harlow’un yiyecek veren tel “anne” yerine yumuşak bez “anneyi” tercih eden maymunları ona başka bir açıklama sundu: Yakınlık arayışı kendi başına evrimsel bir ihtiyaçtır.

Temel kavramlar

Bağlanma davranış sistemi: Tehdit, yorgunluk, hastalık ya da ayrılık gibi işaretlerle etkinleşen ve yakınlığa ulaşıldığında sakinleşen, hedefe yönelik bir sistem. Bowlby bunu termostata benzetti.
İçsel çalışan modeller: Bağlanma figürü ve benlik hakkında zihinsel temsiller. “Çalışan” sözcüğü hem geleceği öngörmeye yaradıklarını hem de geçici ve değiştirilebilir olduklarını anlatır.
Savunmacı dışlama: Acı veren bağlanma bilgisinin farkındalık dışında tutulması; ebeveynler bilinmesini istemediğinde, olaylar çok acı verici olduğunda ya da çocuk utanç duyduğunda ortaya çıkabilir.
Bağlanma figürleri hiyerarşisi: Bowlby genellikle bir figürün öne çıktığını düşündü; ama birden çok figürün bir sıralama içinde var olabileceğini de kabul etti.

Kuramın sorduğu soru

“Bir çocuğun zor anda yanında olacak birine güvenebilmesi, yaşamının geri kalanını nasıl etkiler?”

Bugün nasıl değerlendiriliyor?

Güçlü yanlar

Görgül olarak en iyi desteklenen gelişim kuramlarından biri hâline geldi.
Ayrılık ve yasın doğal süreçler olduğunu gösterdi; hastane uygulamalarını değiştirdi.
Psikanalitik düşünceyi sınanabilir hipotezlere dönüştürdü.

Sınırlılıklar

Tek bir ana figüre verdiği ağırlık, feministler ve antropologlar tarafından dönemin kültürüne bağlı bulunarak eleştirildi.
Genlerin çevreyle etkileşimini, örneğin epigenetik süreçleri öngöremedi.
Kendi döneminde psikanalistler onu “davranışçı” olmakla eleştirdi.

Başlıca eserleri

Forty-four juvenile thieves (1944)
Maternal care and mental health (Dünya Sağlık Örgütü, 1951)
The nature of the child’s tie to his mother (1958)
Attachment and loss, 1. cilt: Attachment (1969, gözden geçirilmiş baskı 1982)
Attachment and loss, 2. cilt: Separation (1973)
Attachment and loss, 3. cilt: Loss (1980)
A secure base (1988)
Charles Darwin: A new life (1990)

Bowlby’nin terapideki beş görevi ve şema terapideki “güvenli üs” düşüncesi için Şema terapi atlası; yas ve aile sistemleri için Murray Bowen sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

Cassidy, J. (2016). The nature of the child’s ties. J. Cassidy ve P. R. Shaver (Ed.), Handbook of attachment: Theory, research, and clinical applications (3. baskı, s. 3–24). Guilford Press.
Fraley, R. C. ve Shaver, P. R. (2016). Attachment, loss, and grief: Bowlby’s views, new developments, and current controversies. J. Cassidy ve P. R. Shaver (Ed.), Handbook of attachment: Theory, research, and clinical applications (3. baskı, s. 40–62). Guilford Press.
Mikulincer, M. ve Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2. baskı). Guilford Press, s. 3–26, 443–445.
Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Bu sayfadaki metinler yukarıdaki kaynaklardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.

Bağlanma atlasındaki tüm araştırmacılar, yakınlık haritası ya da doğru bilinen yanlışlar